Tussen de vingers doorkijken en zien wat niet gezien wordt.

Antropologisch veranderen?

Wat is antropologisch veranderen voor organisaties? Als antropoloog kijk je naar het meest complexe wezen: de mens. En leer je groepen mensen en culturen te begrijpen. Je doet dit door het bestuderen van menselijk gedrag en je in de belevingswereld van verschillende groepen mensen te verdiepen. Dit kunnen groepen zijn in onze samenleving, zoals in organisaties, maar ook groepen in andere landen.

Een antropoloog kijkt met een scherpe en onderzoekende blik naar de omgeving. Je kijkt naar het grotere geheel om de dynamiek en de patronen te ontdekken. Je participeert en observeert in de groep. Om vervolgens minutieus in te zoomen om het binnen de context te begrijpen. Dit doe je bijvoorbeeld door interviews of andere methodieken. Je geeft duiding aan wat je ziet vanuit je eigen normen en waarden, hè dit wijkt af. Het outsiders-perspectief. En vanuit de normen en waarden van de groep: “zo doen we dat hier”, het insiders-perspectief. Waarom gedragen mensen zich in deze groep zo? Waaruit is het oorspronkelijk ontstaan? Welke betekenis geven ze aan een ritueel?

Organisatie antropologen gaan vervolgens nog een stap verder. Ze helpen om belemmerende gedragingen, overtuigingen en uitingen daarvan in de cultuur te veranderen. De organisatie verandert zo dat ze doet wat haar bedoeling is en de doelen bereikt. Dat is antropologisch veranderen voor organisaties.

Antropologisch veranderen in organisaties

Een organisatie is een levend geheel, met dorpspleinen en raadhuizen (aula’s en vergaderzalen) en achteraf weggetjes (informele besluitvorming) en cafeetjes waar de echte gesprekken plaatsvinden (Koffiecorners en -barretjes). Organisaties bestaan uit groepen mensen. De mensen in de organisatie vormen de cultuur. En de organisatiecultuur vormt de mensen. Antropologen kijken al eeuwen naar cultuur. Zij zien namelijk de interacties en dynamiek tussen mensen. Datgene wat vaak niet tastbaar is, maar zo bepalend. Dat wordt ook wel de onderstroom genoemd. En dit speelt ook in organisaties.

Cultuur zie je terug in gebruiken, gedrag en wat we belangrijk vinden. Mensen die horen er graag, hebben een bepaalde ranking en macht, delen lief en leed, willen elkaar beïnvloeden, nemen afscheid, veranderen en sturen op organisatiedoelen.

De antropoloog bekijkt de gebruiken, gedragingen en rituelen in de organisaties. Ten eerste bekijken ze met een insiders blik wat ‘normaal’ en gebruikelijk is voor de organisatie. Ten tweede pakken ze hun outsiders blik, en daarmee maken ze wat ‘normaal’ en gebruikelijk is voor een organisatie vreemd. Als op de foto geen springende Maasai hadden gestaan, maar kinderen in korte broek, dan had de foto een andere betekenis gegeven. Context en cultuur geven de organisatie betekenis. En antropologen maken dat met hun blik en communicatie inzichtelijk om zo antropologisch veranderen voor organisaties mogelijk te maken.

Antropologische kijk op cultuur en organisaties
Kleurrijke organisatie van Maasai

Antropologisch veranderen: Rollen in organisaties

Antropologische kijk op paaseieren zoeken
Nederlandse jonge verzamelaars rapen paaseisen,
begeleid door een chief

Organisaties kennen een hiërarchie, deze biedt structuur. De antropoloog herkent deze rollen. En ziet een chief, een sub-chief, jagers, verzamelaars, magiërs en elders. Ieder archetype vervult een bepaalde rol binnen de organisatie. Als iedereen zijn positie inneemt in de organisatie kom je in een flow.

De chief is meestal de CEO of de directie. Hij zet de grote lijnen uit, neemt hoog over besluiten en bewaakt de organisatiedoelstellingen. De sub-chiefs werken als middelmanagement en zetten de lijnen door naar de jagers en verzamelaars. De jagers halen nieuwe opdrachten binnen en de verzamelaars zorgen ervoor dat de organisatie operationeel blijft draaien. De magiërs komen met kennis en inzichten die anderen niet hebben. Ze begeleiden verandering en zorgen voor verbinding in de organisatie. De elders hebben een bijzondere positie. Zij kijken op afstand van bovenaf toe en zorgen dat de traditie en het bestaansrecht van de organisatie gewaarborgd blijft. Dit doen ze vanuit de raad van toezicht, als aandeelhouders of commissaris.

Patronen in organisaties

patroon van mensen, antropologisch veranderen in organisaties
Patroon van herhaling: overleg in een organisatie

Patronen zijn herhalingen van vergelijkbare situaties. En ze zijn overal, in de natuur, in je cultuur en in organisaties. Ze komen voor de verschillende lagen in de organisatie. Patronen gaan over polariteiten, wie hoort erbij en wie niet, wat is gebruikelijk en wat niet, over afscheidsborrels bij een vertrekkende medewerker. Over hoe het gebouw eruit ziet en wat je als eerste doet als je naar binnenstap. Als medewerker zoek je een plek en pak je een koffie. Als bezoeker meldt je je bij de balie en wacht je tot je opgehaald wordt. Patronen in organisaties zijn ongeschreven gestolde regels hoe we met elkaar omgaan. Bij antropologisch veranderen voor organisaties onderzoek je deze patronen en maak je los wat vast zit. Zodat de beweging ontstaan naar het gewenste patroon.

Benaderingswijze antropologisch veranderen

Wat kan ik met de opgedane inzichten?

De inzichten en duiding leiden tot een veranderaanpak, waarbij de belemmerende mindset, gedragingen, patronen en rituelen worden aangepast naar nieuwe. Waarbij het organisatieverhaal en de patronen in de organisatie beiden veranderen voor een congruent geheel. Dit is het vakgebied van de organisatie antropoloog, een systemisch verandermanager of organisatiecoach. Deze zal iteratief en met de groep mensen in de organisatie stapsgewijs toewerken naar het gewenste doel. Daarbij zullen we de fase van niet-weten, de liminale fase, samen ervaren en met nieuwe inzichten verder veranderen.

Heb jij ook een vraagstuk waarbij het niet meer lekker loopt? Of je problemen lijkt op te lossen, maar ze in een andere vorm iedere keer weer terug keren? En durf je het aan om jouw organisatie als tribe bekeken?

Saskia begeleidt als organisatie antropoloog/ organisatiecoach en gaat graag samen met je op reis. Plan een intakegesprek om samen te verkennen of de organisatie antropologisch en op coachende wijze kunnen veranderen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *